هاشم معروف الحسني ( مترجم : محمد مقدس )
581
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي )
پس از صلح ، چه اتفاقى افتاد امام حسن ، پس از صلح چند روزى در كوفه ماند دردهاى خود را فرو مىخورد و افسردگى و غم رنجش مىداد شيعيانش را مىديد كه از ناراحتى و درد ، رنج مىكشند و از شدت هيجان در برخورد و صحبت با او از حد معمول ، فراتر مىرفتند او با شكيبايى و متانت بسيار اينها همه را تحمل مىكرد و سعى داشت با توضيح شرايط و زمينههايى كه وى را ناگزير به پذيرفتن صلح كردند و اختيار ديگرى نداشت ، آنان را قانع كند و غم و ناراحتىشان را كاهش دهد و پس از اندك زمان كوتاهى ، آماده گرديد تا به اتفاق برادران و اهل بيتش به مدينه جدش پيامبر ( ص ) ، بازگردد . بيشتر مورخين تصريح دارند كه او پس از صلح روزهاى اندكى را در كوفه باقى ماند و در حالى از آن خارج شد كه چندين برابر از شيعيان و هوادارانى را كه در مدينه و سر تا سر حجاز داشت در كوفه بجاى گذاشت و سؤال اينجاست كه آيا معاويه در ميان شرطهايى كه با او كرده بود اين شرط را هم كرده بود كه كوفه را به قصد مدينه ترك گويد چون وجود امام در كوفه چه بسا موجب گرد آمدن مردم به دور او و از آنجا تمرد ايشان بر وى ( معاويه ) مىگرديد يا اينكه خود امام تنها به اين منظور كه باقى مانده عمر خويش را به دور از مردمى كه با او و پدرش عهدشكنى كرده بودند و سختترين دردها و ناراحتيها و غمها را ارزانىشان داشته بودند ، كوفه را ترك گفت ؟ در منابعى كه در اختيار داريم چيزى نيست كه نشان دهد معاويه با وى شرط كرده بود كه عراق را ترك گويد و احتمال اين بيشتر هست كه حضرت با اختيار خود آنجا را ترك گفت تا از حوادث و مشكلات مربوط به آن دور باشد و بر كنار از سياست و بازيهاى آن ، به امور